Sveti Vasilije Veliki
Stub Crkve, Čudotvorac i Učitelj Vaseljene
Sveti Vasilije Veliki (grč. Basileios - carski, kraljevski) jedan je od najvećih otaca hrišćanske Crkve. Kao arhiepiskop Kesarije Kapadokijske, postao je bedem pravoslavlja u borbi protiv jeresi i utemeljivač opštežiteljnog monaštva. Zbog svoje duboke mudrosti, svetosti života i bogoslovskih dela koja su definisala veru u Svetu Trojicu, Crkva ga s pravom naziva "Velikim" i slavi ga kao jednog od Sveta Tri Jerarha.
Srpska pravoslavna crkva ovog svetitelja proslavlja 14. januara (po novom), odnosno 1. januara (po starom kalendaru). Na isti dan slavi se i Obrezanje Gospodnje, kao i "Mali Božić" (Srpska Nova godina).
Pčela Hristove Crkve
Sveti Vasilije se često poredi sa pčelom koja sakuplja najlepši nektar mudrosti. Rođen u izuzetno pobožnoj porodici (i majka Emilija i sestra Makrina su svetiteljke), stekao je najbolje svetsko obrazovanje u Atini, gde se sprijateljio sa Svetim Grigorijem Bogoslovom. Njegov doprinos Crkvi je nemerljiv:
- Liturgija Svetog Vasilija: Sastavio je tekst jedne od najlepših liturgija, koja se služi deset puta godišnje (u toku Vaskršnjeg posta, na Badnji dan, Krstovdan i na sam dan Svetog Vasilija).
- Veliki Vasiliad: Nije bio samo teolog, već i veliki dobrotvor. Osnovao je "grad milosrđa" (Vasiliad) – kompleks bolnica, prihvatilišta za siromašne i domova za stare, pokazujući da vera bez dela mrtva.
Vatreni Stub Molitve
Predanje kaže da je Sveti Jefrem Sirin, videvši jednom Svetog Vasilija u hramu, video ognjeni stub koji se diže od zemlje do neba i čuo glas: "Veliki je Vasilije, veliki je stub vatre!" Njegova moć nad nečistim silama bila je ogromna, a njegove molitve za isceljenje i izgnanje demona čitaju se i danas nad bolesnima.
Odbrana Svete Trojice i Monaška Pravila
U vreme kada je arijanska jeres (učenje koje je poricalo božansku prirodu Hrista) pretila da rascepi Crkvu, Sveti Vasilije je stao u odbranu istine. Svojim spisima jasno je definisao učenje o Svetom Duhu i jedinstvu Svete Trojice, postavivši temelj za Drugi vaseljenski sabor. Iako krhkog zdravlja, posedovao je gvozdenu volju i duhovnu snagu pred kojom su drhtali i carski namesnici koji su pokušavali da ga zastraše.
Pored dogmatike, Sveti Vasilije je otac istočnog monaštva. Napisao je "Velika i Mala monaška pravila" koja i danas predstavljaju ustav za život monaha u pravoslavnim manastirima, naglašavajući poslušnost, molitvu i rad. Njegovo učenje se temelji na tri stuba:
Mudrost Reči
Njegove besede, posebno "Šestodnev" (tumačenje stvaranja sveta), spajaju nauku i veru, pokazujući lepotu Božije tvorevine.
Milosrđe na delu
Učio je da hleb koji čuvamo u ormanu pripada gladnima, a odeća koju ne nosimo pripada nagima.
Pravilo posta
Naglašavao je da pravi post nije samo uzdržavanje od hrane, već otuđenje od zla, uzdržavanje jezika i prestanak gneva.
„Čoveče, ne zaboravi: Ti si stvorenje, ali stvorenje koje ima zadatak da postane bog (po blagodati).“
Sveti Vasilije Veliki
Upokojenje i Večna Slava
Sveti Vasilije se upokojio mirno, 1. januara 379. godine, u 50. godini života, iscrpljen strogim podvizima i brigom za Crkvu. Njegova sahrana bila je veličanstvena, a ispratili su ga ne samo hrišćani, već i jevreji i pagani koji su poštovali njegovu dobrotu. Odmah po smrti počeo je da se proslavlja kao svetitelj, a njegova pomoć vernima ne prestaje ni danas.
Narodni Običaji: "Mali Božić" i Vasilica
Vasilijevdan se u srpskom narodu naziva i Mali Božić, jer se ponavljaju mnogi običaji sa Božića, a ujedno označava i početak Nove godine po Julijanskom kalendaru.
- Vasilica (Kolač)
- Domaćice na ovaj dan mese poseban obredni hleb ili kolač koji se zove "Vasilica". U nekim krajevima se pravi od projinog brašna, a često se šara sa tri trske uvezane crvenim koncem, simbolizujući Svetu Trojicu.
- Spaljivanje badnjaka
- Ostatak badnjaka od Božića se na Mali Božić pali na raskršćima ili u dvorištu, čime se simbolično ispraćaju praznici i priziva plodnost za novu godinu.
- Gatanje o vremenu
- Veruje se da na ovaj dan treba gledati u nebo. Ako na Svetog Vasilija pada sneg ili je oblačno, godina će biti rodna. Vedro vreme najavljuje sušu.
- Izbegavanje svađa
- Posebno se pazi da se na ovaj dan niko ne svađa i ne viče, kako bi cela godina protekla u miru i slozi. Takođe, valja se čuvati da vas neko ne prevari.
- Novo leto
- U mnogim mestima se na ovaj dan ponovo unosi "polaznik" ili se ritualno obilazi stoka, čestitajući "Novo leto" i moleći se za zdravlje ukućana i napredak imanja.
Tekst priredio i prilagodio tim sajta.