Sveti Sava
Prvi Arhiepiskop, Prosvetitelj i Otac Nacije
Sveti Sava (rođen kao Rastko Nemanjić) je utemeljivač srpske duhovnosti, kulture i državnosti. Kao najmlađi sin velikog župana Stefana Nemanje, odrekao se prestola i svetske slave zarad monaške rize i službe Bogu. Njegov rad na sticanju autokefalnosti (samostalnosti) Srpske pravoslavne crkve, pisanje prvih zakona i osnivanje bolnica i škola, učinili su ga "večnim poglavarom" srpskog naroda.
Srpska pravoslavna crkva i sve srpske škole proslavljaju ovog svetitelja 27. januara (po novom), odnosno 14. januara (po starom kalendaru). Ovaj dan se slavi kao školska slava i jedan je od najvećih praznika u godini.
Od Princa Rastka do Monaha Save
Još kao mladić od 17 godina, Rastko je pobegao na Svetu Goru, vođen neugasivom željom za duhovnim životom. Tamo se zamonašio u ruskom manastiru Pantelejmonu, dobivši ime Sava. Kasnije mu se pridružio i otac, Stefan Nemanja (monah Simeon). Zajedno su učinili podvig koji će promeniti istoriju:
- Osnivanje Hilandara (1198): Na ruševinama starog grčkog manastira, podigli su carsku lavru Hilandar, koja je postala duhovni centar i "najveća srpska škola" kroz vekove.
- Mirenje braće: Kada je u Srbiji izbio građanski rat između njegove braće Vukana i Stefana oko prestola, Sava je preneo mošti svog oca Simeona u Srbiju i nad njima, u manastiru Studenica, izmirio zavađenu braću, donevši mir zemlji.
Samostalnost Crkve (1219)
Uvidevši da srpski narod mora imati svoju samostalnu Crkvu kako bi opstao, Sava odlazi u Nikeju kod vaseljenskog patrijarha. Svojom mudrošću i ugledom uspeva da izdejstvuje autokefalnost. Godine 1219. postaje prvi srpski arhiepiskop, čime je Srpska crkva postala ravnopravna sa ostalim drevnim patrijaršijama.
Prosvetitelj, Zakonodavac i Lekar
Sveti Sava nije bio samo molitvenik, već i neumorni radnik na prosvećivanju naroda. Putovao je po celoj zemlji, iskorenjivao paganske običaje, učio narod pravoslavnoj veri, ali i kako da obrađuje zemlju i leči bolesne. Njegovo književno i pravno delo je temelj naše kulture. Napisao je "Žitije Svetog Simeona", jedno od najlepših dela srednjovekovne književnosti, kao i Karejski i Studenički tipik (pravila života). Ipak, njegovo najznačajnije pravno delo je:
Zakonopravilo
Prvi srpski ustav. Zbornik crkvenih i građanskih zakona kojim je uredio pravni život u srednjovekovnoj Srbiji.
Prve Bolnice
Pri manastiru Studenica osnovao je prvu srpsku bolnicu, po ugledu na vizantijske, uvodeći medicinu u naš narod.
Narodni Učitelj
Učio je narod pismenosti, ali i praktičnim veštinama – od izgradnje vodenica do gajenja vinove loze.
„Ostanite u onome što ste naučili i što vam je povereno... Imajte ljubav među sobom!“
Iz Žičke besede Svetog Save o pravoj veri
Besmrtno Nasleđe i Spaljivanje Moštiju
Sveti Sava se upokojio u Trnovu (Bugarska) 1236. godine, vraćajući se sa hodočašća iz Svete Zemlje. Njegov naslednik, kralj Vladislav, preneo je njegove čudotvorne mošti u manastir Mileševu. Kult Svetog Save postao je toliko jak da je okupljao narod i u najtežim vremenima ropstva. Da bi slomio taj duh, Sinan-paša je 1594. godine naredio da se njegove mošti donesu u Beograd i spale na Vračaru. Međutim, umesto da uništi sećanje na njega, vatra je samo rasplamsala svetosavlje, a na tom mestu danas se uzdiže veličanstveni Hram Svetog Save.
Narodni Običaji: "Savindan"
Savindan se slavi kao školska slava od 1840. godine. Pored svečanih akademija i sečenja slavskog kolača u školama, u narodu postoje mnoga verovanja vezana za ovog svetitelja.
- Školska Slava
- Glavni običaj je da đaci i učitelji pripremaju priredbe, pevaju himnu "Uskliknimo s ljubavlju" i seku kolač, moleći se za uspeh u učenju.
- Perece
- U Vojvodini postoji lep običaj da se na Savindan prave perece od posnog testa, koje simbolizuju prekrštene ruke Svetog Save u molitvi, i dele se deci.
- Savulje (Ovce)
- Sveti Sava se smatra i zaštitnikom stoke. U nekim krajevima, čobani ne teraju stoku u šumu na ovaj dan, verujući da vukovi (kao "psi Svetog Save") tada ne napadaju.
- Ne radi se oštricom
- Postoji verovanje da na ovaj dan ne treba raditi nikakvim sečivima, britvama ili noževima, kako bi "čeljusti vukova ostale sklopljene".
- Grmljavina
- Ako na Svetog Savu zagrmi, narod veruje da će se desiti nešto važno i presudno u državi, jer je grmljavina zimi retka pojava.
Tekst priredio i prilagodio tim sajta.
